۵ اکتبر ۲۰۲۶ – از واکسن‌ها گرفته تا ژن‌درمانی‌ها، داروهای مبتنی بر mRNAاغلب برای انتقال درمان به نقاط مورد نظر، به ذرات چربی بسیار ریزی به نام نانوذرات لیپیدی (LNPs) متکی هستند. با این حال، پژوهشگران همچنان با یک چالش اساسی روبرو هستند: رساندن این درمان‌ها به اندام‌هایی که بیشترین نیاز را دارند، در حالی که اثرات جانبی در سایر نقاط بدن به حداقل برسد.
اکنون، محققان دانشگاه جورجیا تک و دانشگاه اموری دریافتند که تحویل داروهای مبتنی بر LNP به‌طور مستقیم به نواحی مختلف دستگاه گوارش (از گونه‌ها و مخاط دهان گرفته تا معده و راست‌روده) می‌تواند مسیر حرکت درمان‌ها را پس از جذب در بدن تغییر دهد. این امر امکان هدف‌گیری دقیق‌تر را فراهم کرده و مسیرهای جدیدی را برای درمان‌های mRNA و واکسن‌ها می‌گشاید.
در حال حاضر فناوری‌های متعددی در حال توسعه هستند که انتقال اسیدهای نوکلئیک را از طریق دستگاه گوارش امکان‌پذیر می‌کنند؛ از جمله قرص‌ها، پچ‌ها و تزریق‌های آندوسکوپیک.
الکس آبرامسون، استادیار دانشکده مهندسی شیمی و زیست‌مولکولی (ChBE) در موسسه فناوری جورجیا، در این باره، گفت: «ما نشان دادیم که تحویل خوراکی mRNAنه تنها تجربه بیمار را نسبت به روش‌های تزریقی بهبود می‌بخشد، بلکه می‌تواند امکان درمان‌های بهتر یا حتی کاملاً جدید را فراهم کند. ما قادر خواهیم بود دارو را به اندام‌هایی برسانیم که هدف‌گیری آن‌ها از طریق روش‌های متداول دشوار است و همزمان، میزان جذب دارو در اندام‌هایی که معمولاً با سمیت (سمیت سیستمیک) مرتبط هستند را کاهش دهیم.»
این محققان یافته‌های خود را در ماه سپتامبر در نشریه ACS Nanoمنتشر کردند.
جهت‌گیری انتقال دارو
به‌طور معمول، نانوذرات لیپیدی (LNPs) به‌صورت زیرپوستی یا وریدی تجویز می‌شوند، اما این روش می‌تواند باعث شود دارو فراتر از هدف مورد نظر، بر سایر نقاط اثر بگذارد. تعاملات دارویی با اندام‌هایی مانند کبد، ریه و طحال می‌تواند منجر به اثرات جانبی ناخواسته‌ای شود که دوز مجاز دارو را محدود می‌کند. پژوهشگران دریافتند که تجویز LNPsبه نواحی مختلف دستگاه گوارش، مسیر حرکت نانوذرات در بدن را تغییر می‌دهد؛ این امر اجازه می‌دهد دارو به اهدافی مانند پانکراس (لوزالمعده) و گره‌های لنفاوی برسد، در حالی که هدف‌گیری کبد، ریه و طحال کاهش می‌یابد.
عبدالرؤوف عباس، دانشجوی دکتری در آزمایشگاه جیمز دالمن در دانشگاه اموری، گفت: «ما دریافتیم که وقتی LNPsاز طریق مسیر معده تجویز می‌شوند، حتی در دوزهای بسیار بالا نیز کاملاً ایمن هستند.»
آبرامسون در ادامه افزود: «بسیار هیجان‌انگیز است که عدم تأثیر بر کبد و ریه ممکن است به ما اجازه دهد بدون افزایش اثرات جانبی، دوز دارو را افزایش دهیم.»
علاوه بر این، اگر هدف، واکسیناسیون باشد، دوز دارو می‌تواند کمتر باشد؛ زیرا درمان مستقیماً به هدف مورد نظر منتقل می‌شود.
رامی قانیم، دانشجوی دکتری مهندسی شیمی و زیست‌مولکولی، گفت: «ما نه تنها با تغییر روش تجویز، پتانسیل بهبود مزایای LNP را داریم، بلکه حتی می‌توانیم هزینه واکسن‌ها یا داروهای mRNA را کاهش دهیم.»
مسیرهای متفاوت، نتایج متفاوت
محققان با استفاده از مدل‌های موشی، مسیر حرکت نانوذرات را پس از تزریق توسط سوزن‌های میکروسکوپی (Microneedle) در بخش‌های مختلف دستگاه گوارش ترسیم کردند. پس از شناسایی اندام‌هایی که دارو را دریافت می‌کردند، امکان بررسی کاربردهای پزشکی فراهم شد.
قانیم توضیح داد: «اگر در حال طراحی یک واکسن با استفاده از mRNA هستید، هدف اصلی شما باید گره‌های لنفاوی باشند. مشاهده کردیم که در این حالت، تجویز دارو از ناحیه گونه، پاسخ ایمنی واکسن را در مقایسه با تزریق‌های سنتی، مشابه یا حتی بهتر از آن‌ها می‌کند. اما صرف اینکه یک مسیر برای یک کاربرد خاص بهینه است، به این معنا نیست که یک راهکار برای همه نیازها مناسب باشد.»
به عنوان مثال، تجویز از طریق معده برای هدف‌گیری پانکراس بسیار مفید بود. پژوهشگران همچنین نشان دادند که تجویز دوزهای mRNAمربوط پپتید GLP-1، از طریق معده، تنظیم قند خون را در مدل‌های موشی بهبود می‌بخشد. داروهای GLP-1 درمان‌های قدرتمندی برای چاقی و دیابت هستند.
محققان امیدوارند در آینده مدل‌های بیماری بیشتری را آزمایش کرده و در نهایت این فناوری را برای کمک به بیماران به مرحله کلینیکی (کاربردی در انسان) برسانند.
منبع:
https://www.news-medical.net/news/20261005/Gut-mRNA-tech-supercharges-vaccine-and-GLP-1-delivery.aspx